Wystawa i cykl spotkań "Sztuka Numeryczna"

Wydział: Rzeźba i Intermedia

Wystawa i cykl spotkań "Sztuka Numeryczna"

Sztuka  numeryczna – pomiędzy wolnością a kontrolą 

Międzynarodowy projekt artystyczno-badawczy 

Adriana Majdzińska – koordynator projektu

sztukamumeryczna@asp.gda.pl

SEKCJE TEMATYCZNE

1. Kod jako nadzór – code as surveillance
2. Materialność kodu – materiality of code
3. Neohybrydyzm – neohybridization
4. Cyfrowe iluzje i utopie – digital illusions and utopias

uczestnicy:

Szczecin:
Zbigniew Romańczuk
Radek Nagay
Aleksandra Łukaszewicz
Andreas Guskos
Arkadiusz Marcinkowski

Poznań:
A
ndrzej Banachowicz

Gdańsk:
Rober Kaja
Robert Tuło
Piotr Wyrzykowski
Adam Przybysz

Wrocław:
Agnieszka Wolny–Hamkalo

Orlean, Francja:
Rafał Borkowski
Lionel Broye
Gaël Goutard
Caroline Zand
Nicolas Tilly  

Poznań:
Katarzyna Kujawska-Murphy
Filip Wierzbicki-Nowak 

Białystok:
Paweł Dudk


Aleksandra Łukaszewicz

„Wystawa „Narzędzia numeryczne – pomiędzy wolnością a kontrolą” skupiona jest na ukazaniu technologicznych i kulturowych uwarunkowań kultury cyfrowej, możliwych scenariuszy rozwoju kultury wizualnej, zbieżności dotychczasowych doświadczeń twórczych sytuujących się głównie na styku kultury, sztuki i nauki. Wystawa w swoim założeniu ma element poznawczy, a także wiąże się z ukazaniem nowych sposobów eksploracji wytworów techniki i ich zastosowań w praktykach artystycznych, nawiązań do technologicznej infrastruktury powiązań w środowisku człowieka. Zaangażowaniu w konstruowanie „sztucznej” rzeczywistości, przekraczaniu granicy pomiędzy światem realnym i wirtualnym towarzyszy jednocześnie obawa czy działanie to nie zwróci się przeciwko nam”. – Zbigniew Romańczuk

Narzędzia numeryczne – pomiędzy wolnością a kontrolą

W latach 80. i 90. XX wieku dość powszechne było optymistyczne spojrzenie na rozwijające się media komunikacji i technologię. Internet miał nam zapewnić możliwość wolności, wyjścia poza schematy władzy i hierarchii poprzez organizację sieciową, relacyjną, dynamiczną i zmienną, jak ludzkie praktyki. Jest to obecne w pismach takich postaci jak, Donna Haraway, której Manifest cyborgów z 1991 roku wzywał środowiska emancypacyjne, feministyczne i humanistyczne do połączenia z technologią. Eksperymenty artystyczne, np. Roy’a Ascotta Le Plissure du Texte z 1983 roku oraz jego teksty dotyczące telematyczności również przedstawiają optymistyczną wizję przyszłości z wykorzystaniem narzędzi technologicznych i zdalnej komunikacji.

 

“[C]omputer-mediated networks, in my view, offer the possibility of a kind of planetary conviviality and creativity that no other means of communication has been able to achieve. One reason may be that networking puts you, in a sense, out of body, linking your mind into a kind of timeless sea. It is a more precise condition that Jung describes in proposing a collective unconscious, and that is because it deals with more than feeling – with particular ideas and associations, too. These ideas, being generated from a diversity of scattered locations, set in widely different cultural contexts and channeled, of course, through uniquely different individuals, may become densely layered in meaning and implication. Networking produces an interweaving of imaginations that gives the term <associative thinking> the most amplified interpretation”[1].

Zdaniem Ascotta nowa forma dyskursu wyłaniającego się z sieci połączeń komputerowo zapośredniczonych tworząc nową formę świadomości ma szansę przekraczać ograniczenia i kontrolę tradycyjnych form władzy. Niemniej jednak, Ascott już w latach 80. był pewien, że sieć Internetu stanie się obiektem zainteresowania instytucji nadzoru i kontroli, które mogą ją ograniczyć, choć nie mogą zniszczyć jej emancypacyjnego potencjału.

Dostrzeżenie możliwości przedłużenia władzy i kontroli w przestrzeni Internetu, jeszcze nie apokaliptyczne, można znaleźć w zniuansowanej perspektywie Slavoya Zizka. Zizek dostrzega różne rodzaje relacji podmiotu względem Prawa w przestrzeni Internetu, jak zawieszenie funkcji Pana, czy jej odgrywanie. Jego zdaniem w sieci nie ma pełni wolności, ponieważ również w niej funkcjonuje „edypalna struktura Trzeciego Porządku, który właśnie dzięki swojej zdolności mediacji/ zapośredniczenia podtrzymuje pożądanie podmiotu, działając jednocześnie jako czynnik Zakazu, uniemożliwiający bezpośrednie i pełne zaspokojenie jego pragnienia. Wskutek ingerującego Trzeciego Porządku każde częściowe zaspokojenie/ satysfakcja jest napiętnowane stanowczym <to nie JEST TO>”[2].

Obecna forma przekształcenia formy Prawa i władzy jest trafnie opisana w niewielkim eseju Gillesa Deleuze’a Postctriptum o społeczeństwach kontroli[3]. Obecna forma polega bowiem na zdalnej kontroli wymuszającej dyscyplinę, a nie na formach zewnętrznego przymusu i dyscypliny. Jesteśmy zdalnie uchwyceni, nasze historie i nasze dane są zbierane i przetwarzane, każdy nasz krok, przejście przez ulicę na czerwonym świetle i otrzymanie mandatu jest wpisane w naszą cyfrową historię, w której już zaczynamy zbierać punkty. Podobnie jak w Chinach, gdzie Social Credit System odejmuje nam punkty za niezapłacenie raty na czas czy przejście na czerwonym świetle, a dodaje za segregowanie śmieci i działalność charytatywną.

Jaką pozycję w obliczu tych przemian powinna przyjąć sztuka?

Zachwyt możliwościami oferowanymi przez Internet wyrażony w sztuce net.artu lat 90. obecnie stanowi część historii mediów i można się do niej odnosić w kategoriach sentymentu i estetyki low-fi. Sztuka postinternetowa, stanowiąca wyraz świadomości ukształtowanej przez obecność i partycypację w Internecie niekoniecznie musi przyjmować tylko formę cyfrową, zwracając się także zwrotnie ku obiektowi, choć nie rezygnuje z cyfrowości. Sztuka interaktywna, telematyczna, malarstwo cyfrowe, cyfrowa fotografia i video-art., a także sztuka wykorzystująca biotechnologię, realizująca działania partycypacyjne (wykorzystująca media przynajmniej w przygotowaniu i dystrybucji efektów realizacji), a także krytyczna względem cyfrowych narzędzi kontroli i nadzoru (z wykorzystaniem kamer, skanerów, anten itp.) – wszystkie te kierunki w sztuce współczesnej wchodzą w relację z elektroniczną warstwą rzeczywistości poprzez wykorzystanie narzędzi operujących na kodzie cyfrowym, tj. narzędzia numeryczne.

Fizyczna warstwa rzeczywistości nie znikła, ale straciła wyłączność na zajmowanie naszego pola percepcyjnego oraz przestała stanowić jedyny materiał stosowanych narzędzi twórczych. Programy i algorytmy to byty elektroniczne, które stanowią obecnie często wykorzystywane narzędzia twórcze, narzędzia numeryczne. Operowanie narzędziami numerycznymi wymaga jednak także hardware, fizycznego substratu, do którego jednak wykonywane operacje są niesprowadzalne. Z tego względu możemy mówić o hybrydalnym charakterze współczesnej rzeczywistości w krajach rozwiniętych, która posiada warstwy: fizyczną i elektroniczną, zwrotnie na siebie oddziałujące i przenikające się. Sztuka wykorzystująca narzędzia numeryczne powinna określić swoje miejsce w hybrydalnym środowisku, pozbawiona złudzeń dotyczących możliwości pełnej wolności, ale świadoma własnego potencjału.

[1] R. Ascott, Telematic Embrace. Visionary Theories of Art, Technology, and Consciousness, E. A. Shanken, University of California Press, Berkeley, Los Angeles, London 2007, s. 187.

[2] S. Zizek, Przekleństwo fantazji, przeł. A. Chmielewski, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2001, s. 243-244.

[3] G. Deleuze, Postscriptum o społeczeństwach kontroli, w: tenże, Negocjacje 1972-1990, tłum. M. Herrer, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP, Wrocław 2007.


SZTUKA W EPOCE POSTCYFROWEJ

 

Zbigniew Romańczuk
Aleksandra Łukaszewicz
Radek Nagay

U podstaw naszych prac leży skupienie się na przenikaniu środowisk fizycznych i cyfrowych, które zmieniają nasze rozumienie ucieleśnienia, natury i naszego otoczenia społecznego. Nasza praktyka artystyczna wynika z przekonania o realności bytowej tych dwóch warstw rzeczywistości, które przejawiają się w sposób hybrydowy i intermedialny. Zastanawiając się nad charakterem cyfrowej rzeczywistości ukazujemy ludzkie ślady w matematycznej logice cyfrowej ikonosfery. Operując na materii fizycznej i cyfrowej poszukujemy sposobów tworzenia, odczytania i interpretacji obrazów w zmieniających się kontekstach kulturowych, społecznych i technologicznych. Pracujemy z kodem jako sposobem tworzenia bytów wizualnych, eksplorując materialne właściwości różnych podejść algorytmicznych, jesteśmy ciekawi współzależności artysty i  narzędzi technologicznych.

Romańczuk & Nagay

Prace z cyklu Inteligentne formy łączcie się oparte są na badaniu relacji technik analogowych i cyfrowych, fotografii, fotobashingu, sztuki generatywnej 2D i 3D, technik symulacji komputerowej i modelowania komputerowego. Prace przedstawiają rodzaj „przestrzeni ekranu” odwołującej się do dychotomii pomiędzy tradycyjną przestrzenią malarską, a wirtualną przestrzenią komputera. Zdjęcia analogowe zostały zeskanowane, a następnie poddane obróbce i wydrukowane na folii, a następnie ponownie sfotografowane w zmienionej konfiguracji. Tak powstałe pliki cyfrowe zostały nałożone jako tekstury na cyfrowo wygenerowaną powierzchnię. Warstwowo stwarzane prace o złożonych strukturach wizualnych drukujemy bezpośrednio na płótnie, papierze holograficznym i przezroczystej folii, starając się zachować równowagę między procesem a determinizmem, strategią a eksperymentem.

Aleksandra Łukaszewicz

Instalacja Róża stanowi połączenie elementów kultury i technologii tworząc surrealistyczne środowisko, w którym kwestionowane są znane prawa fizyczne. Wchodząc do namiotu z białego płótna, gigantycznego ręcznika obrzędowego, widz zostaje objęty z obu stron animacją tworzącą nową, wirtualną przestrzeń. Z chaosu kodu cyfrowego wyłaniają się kształty, które układają się w tradycyjne wzory słowiańskie. Wzór wybranych haftów z białoruskiego haftu krzyżykowego, stanowiącego kod kulturowy, który obramowywał życie człowieka towarzysząc mu w ważnych momentach na ręcznikach obrzędowych wyłania się w formie animacji z obrazu kodu w Matrixie jako projekcja na płótnie podwieszonym w formie zwisającego ręcznika na wysokości około 2,50 m. od środka. Na krańcach płótna rozciągniętego na podłodze będzie widoczny wzór z haftu krzyżykowego (dobrany na podstawie studiów materiałów badawczych i własnych preferencji symbolicznych). Dzięki wyciemnieniu pomieszczenia instalacja przyjmie formę odwróconego kwiatu rozświetlonego od środka. Instalacji będzie towarzyszył dźwięk, nagrany w kanonie pieśni na trzy głosy "Róża" przez zgromadzenie śpiewacze Wesnowewla. Praca w zamierzeniu tematyzuje określoną kulturę, w tym wypadku słowiańską jako zarówno dającą pewien ład, oparcie i piękno, a jednocześnie wyraźnie określającą i kontrolującą życie ludzkie, wskazując, że kulturę można postrzegać tak jak piękny kwiat, ale można też „wejść do jej środka”, tak aby doświadczyć jej z innej perspektywy, bardziej holistycznej, obejmującej. Praca zawiera również rys indywidualny odnoszący się do doświadczeń związanych z pandemią. W czasach zdominowanych przez cyfrowość, uświadomiłam sobie bliskość kultury słowiańskiej. Wzór, który będzie widoczny na tkaninie ukazał mi się w cyfrowym Matrixie.

 

Prace, które wspólnie realizujemy są wynikiem procesu zbiorowego. Większość prac jest tworzona przez nas troje. Razem badamy światy analogowe i  cyfrowe z zaangażowaniem i inwencją. Eksperymentujemy indywidualnie, a następnie wspólnie opracowujemy nowe projekty na podstawie naszych wstępnych szkiców. Stała wymiana jest dla nas bardzo wzbogacająca i ważna. Cenimy sobie współpracę umożliwiającą zmianę perspektywy, która często prowadzi do pojawienia się nowych pomysłów.


 sztukanumeryczna@asp.gda.pl