Kartka z kalendarza

Projekt graficzny Mikołaj Sałek / Realizacja Marzena Świniarska

Kartka z kalendarza

17 czerwca 1949 r. Marian Wnuk wygrał konkurs na projekt pomnika. Monument stał na Skwerze Kościuszki w Gdyni w l. 1953-1990.

Pomnik funkcjonował pod wieloma nazwami: 

Pomnik Braterstwa,

Pomnik Braterstwa Broni,

Pomnik Braterstwa Polsko-Radzieckiego,

Pomnik Przyjaźni i Braterstwa Polsko-Radzieckiego,

Pomnik Wdzięczności dla Armii Radzieckiej,

Pomnik Wyzwolenia,

a potocznie „Natasza”.

[https://fotokresy.pl/Gdynia/b70660,Pomnik_wdziecznosci_Armii_Czerwonej.html?f=178168-foto]

„Pomnik powstał w wyniku konkursu na projekt „Pomnika Braterstwa”, rozpisanego w dniu 23 VI 1948 r. Zgłoszono 11 prac. Obradujący w dniu 17 VI 1949 r. sąd konkursowy pierwszej nagrody nie przyznał, drugą otrzymał Marian Wnuk. Trzy równorzędne nagrody otrzymali: Stanisław Wakuliński i Jan Szukała, Adam Smolana, Tadeusz Łodziana i Aleksander Kobzdej.” [Irena Grzesiuk-Olszewska, Polska rzeźba pomnikowa w latach 1945-1995, Warszawa 1995, s. 215. Biblioteka ASP, sygnatura 11967 I]

[http://www.gdynia.info.pl/historia/z33.html]

„Po dwóch latach – w lutym 1951 roku – zaprezentowano społeczeństwu gdyńskiemu koncepcje tego pomnika. Pomnik składać się miał z dwóch części, z cokołu zdobionego płaskorzeźbami, oraz ustawionej na nim figury przedstawiającej dziewczynę trzymającej sztandar. Równocześnie zwrócono się do gdynian z apelem o zakup cegiełek wyemitowanych przez Komitet Budowy Pomnika Braterstwa Polsko – Radzieckiego. Z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży zamierzano finansować budowę tego pomnika. Cegiełki te miały różne nominały, miały je rozprowadzać organizacje społeczne – głównie TPPR – a jak apelował „Głos Wybrzeża” – winny się one znaleźć w każdej rodzinie.” [https://www.naszbaltyk.com/wszystkie-kategorie/gdynia-michala-sikory/750-natasza.html]

[https://www.naszbaltyk.com/wszystkie-kategorie/gdynia-michala-sikory/750-natasza.html]

„Wmurowanie kamienia węgielnego odbyło się listopadzie 1951 roku z udziałem najwyższych przedstawicieli władz Gdyni i Polski. Po dwóch latach prac, w listopadzie 1953 roku odbyło się oficjalne odsłonięcie pomnika.”[https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Zapomniana-Natasza-ze-skweru-Kosciuszki-n103509.html]

[http://www.gdynia.info.pl/historia/z33.html]

Pomnik autorstwa Mariana Wnuka, współzałożyciela obecnej ASP w Gdańsku, odsłonięto 8 listopada 1953 r. Monument wieńczyła figura kobiety wykonana z brązu (4 m wys.). Sam pomnik miał około 16 m wysokości.

„Trudny do przedstawienia rzeźbiarskiego przez swój charakter pojęciowy temat określa Wnuk eksponując w nim jako podstawę i właściwy sens Braterstwa narodów – moment walki i jej charakter pokojowy. Dynamiką walki przesycona jest cała postać: napięcie formy rzeźbiarskiej, postawa dziewczyny, jej usta rozchylone śpiewem czy wezwaniem, gest, którym dzierży przed sobą w mocnym uchwycie oburącz sztandar, ukośnie – jak broń.” [Jadwiga Jarnuszkiewiczowa, Marian Wnuk, „Przegląd Artystyczny” 1953, nr 2, s. 58.]

[Bałtycka Biblioteka Cyfrowa]

Spotkajmy się pod Nataszą
„Wkrótce po odsłonięciu pomnika, mieszkańcy Gdyni nieoficjalnie nadali kobiecie rosyjskie imię Natasza. I to właśnie pod tą potoczną nazwą Pomnik Braterstwa Polsko-Radzieckiego funkcjonował w świadomości gdynian aż do likwidacji.” [https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Zapomniana-Natasza-ze-skweru-Kosciuszki-n103509.html]

[https://fotokresy.pl/Gdynia/b70660,Pomnik_wdziecznosci_Armii_Czerwonej.html?f=173715-foto]

„Demontaż pomnika odbył się 22 lipca 1990 roku. Data prac została wybrana nieprzypadkowo, gdyż właśnie w tym dniu przypadało jedno z najważniejszych świąt państwowych PRL-u, czyli ogłoszenie Manifestu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. [A.P. – 6 kwietnia 1990 r. zniesiono Narodowe Święto Odrodzenia Polski przypadające na 22 lipca.] Akcji rozbierania Nataszy przyglądały się tłumy gdynian.” [https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Zapomniana-Natasza-ze-skweru-Kosciuszki-n103509.html]

[https://www.gdynskasm.pl/spoldzielnia/historia.html]

„Po demontażu, sama już tylko postać kobiety trzymającej sztandar została umieszczona na terenie redłowskiego cmentarza. [A.P. – Cmentarz wojenny w Gdyni Redłowie.] I jak zauważył redaktor serwisu trojmiasto.pl Rafał Borowski, drzewce sztandaru pozbawione zostało wówczas wieńczącego je sierpa i młota. Tak więc obecnie aby spojrzeć na Nataszę nie trzeba zadzierać głowy, można się z nią zmierzyć jak równy z równym. No, prawie…" [http://zdezorientowani.pl/blog/com-widzial/cmentarz-wojenny-w-gdyni-redlowie-brata-polakow-z-rosjanami/]

[fot. Michał Sikora, 2012, https://www.naszbaltyk.com/wszystkie-kategorie/gdynia-michala-sikory/750-natasza.html]


Oprac. merytoryczne Anna Polańska

Koordynacja projektu Anna Polańska